Συνέντευξη Δημάρχου Αθηναίων, Χάρη Δούκα, στην «Εφημερίδα των Συντακτών»

Χάρης Δούκας: «Θέλουμε απευθείας πρόσβαση των δήμων στον σχεδιασμό των προγραμμάτων»

Παίρνει ο μεγαλύτερος δήμος της χώρας τους πόρους που του αναλογούν και που έχει ανάγκη από τα ταμεία συνοχής; Έχουν κάποια βαρύτητα στον προϋπολογισμό δαπανών του δήμου;

Η Αθήνα, όπως και όλοι οι δήμοι, αλλά και ολόκληρη η χώρα, είναι «θύμα» μιας ακόμη χαμένης ευκαιρίας. Τα 36 δισ. ευρώ  του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας είναι πολλά λεφτά. Η σωστή διαχείρισή τους και κυρίως ο σαφής προσανατολισμός τους σε έργα και δράσεις θωράκισης της χώρας από σοβαρές απειλές και βελτίωσης της ζωής των πολιτών, θα μπορούσαν να είχαν αλλάξει δραστικά την όψη της Αθήνας και της Ελλάδας. Όμως που βρισκόμαστε σήμερα, λίγο πριν την ολοκλήρωση αυτού του σημαντικού ευρωπαϊκού προγράμματος; Παρά τα περί αντιθέτου λεχθέντα, κινδυνεύουμε να μην απορροφηθεί το 1/3 των πόρων, ενώ σοβαρές υποδομές, από τις μεταφορές μέχρι την αντιπλημμυρική προστασία και σοβαρά προβλήματα, όπως το στεγαστικό και η ενεργειακή μετάβαση, δεν βρέθηκαν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των κυβερνώντων, σε αντίθεση με ό,τι συνέβη στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Το μερίδιο της Αθήνας στα προγράμματα δεν είναι ικανοποιητικό. Η Αθήνα, τα τελευταία χρόνια, δεν είναι μόνο η πόλη των 700.000 κατοίκων, είναι η πόλη που κάθε χρόνο υποδέχεται οκτώ εκατομμύρια επισκέπτες, φιλοξενεί δηλαδή σχεδόν μια Ελλάδα. Και το Λεκανοπέδιο, είναι περίπου η μισή Ελλάδα, ωστόσο στην Αττική κατευθύνεται μόλις το 6% από τους πόρους συνοχής της περιόδου 2021-2027.

Ωστόσο, κανείς δεν αμφισβητεί την ειδική βαρύτητα που έχουν στο έργο μας τα ευρωπαϊκά προγράμματα στα οποία ο δήμος αποκτά πρόσβαση, με πολλές δυσκολίες. Σήμερα ο δήμος της Αθήνας υλοποιεί συνολικά 28 ευρωπαϊκά προγράμματα και βεβαίως είναι σε εξέλιξη έργα και δράσεις που είναι ενταγμένα στο πλαίσιο της Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης (ΟΧΕ) 2021-2024 του ΠΕΠ Αττικής.

Αναλάβατε τον δήμο ενώ είχε ήδη σχεδιαστεί το ΕΣΠΑ 2021-2027, επομένως και τα προγράμματα που χρηματοδοτούνται από τα ταμεία συνοχής. Τι θα αλλάζατε ή τι προσπαθήσατε να αλλάξετε με βάση τις δικές σας προτεραιότητες; 

Η νέα δημοτική αρχή ανέλαβε -πράγματι- σε μια χρονική στιγμή που το πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2021–2027 και οι βασικές κατευθύνσεις των Ταμείων Συνοχής είχαν ήδη καθοριστεί. Ωστόσο επανασχεδιάσαμε ένα μεγάλο μέρος του. Εντάξαμε και είναι υπό ένταξη έργα που απηχούν τις προτεραιότητες της δικής μας δημοτικής αρχής. Έργα για την βιώσιμη κινητικότητα, την ενίσχυση του πρασίνου, την ενεργειακή μετάβαση, ένα μεγάλο πρόγραμμα ενίσχυσης των κοινωνικών υποδομών της πόλης, παρεμβάσεις για την ουσιαστική βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων.

Ενδεικτικά μόνο αναφέρω ότι υλοποιούνται ή δρομολογούνται παρεμβάσεις όπως η δημοτική συγκοινωνία, οι ενεργειακές αναβαθμίσεις σχολείων και δημοτικών κτιρίων, καθώς και σημαντικές αστικές αναπλάσεις σε πλατείες και ελεύθερους χώρους, με ειδικά, ψυχρά υλικά. Παράλληλα, στο πλαίσιο της κοινωνικής πολιτικής, λειτουργεί το Γραφείο Αντιμετώπισης της Ενεργειακής Φτώχειας (ΓΑΕΦ), μέσω του οποίου υποστηρίζουμε τα ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά, προωθώντας την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και περιορίζοντας το φαινόμενο της ενεργειακής φτώχειας.

Στον τομέα της κοινωνικής συνοχής, δώσαμε ιδιαίτερη έμφαση σε νέα εργαλεία και δομές. Έχουν ήδη ξεκινήσει και υλοποιούνται έργα, όπως το Job Center, που ενισχύουν την πρόσβαση των πολιτών σε υπηρεσίες απασχόλησης και κοινωνικής υποστήριξης. Ταυτόχρονα, συνεχίζονται σημαντικά έργα κοινωνικού χαρακτήρα, όπως η αναβάθμιση των Πολυδύναμων Δημοτικών Ιατρείων.

Με προσεκτικές ανακατανομές πόρων, επιδιώξαμε να ενισχύσουμε το κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα των έργων, χωρίς όμως αιφνίδιες ή αποσπασματικές αντικαταστάσεις.

Οι ευρωπαϊκοί πόροι, και ειδικά οι πόροι της πολικής συνοχής, κατανέμονται σε όλα τα επίπεδα του κράτους: κεντρική κυβέρνηση, περιφέρειες, δήμοι. Θα έλεγε κανείς ότι για να λειτουργήσει αυτή η πολιτική χρειάζεται πριν απ’ όλα συνοχή ανάμεσα στις βαθμίδες του κράτους. Υπάρχει αυτή η συνοχή; Ή κυριαρχούν οι πολιτικές «επετηρίδες»; Συνεργάζεστε καλά με την περιφέρεια, τους άλλους δήμους, την κυβέρνηση, ή αισθάνεστε ότι τιμωρείστε λόγω πολιτικής διαφοροποίησης;

Προφανώς υπάρχουν προβλήματα σε αυτό το σχήμα που περιγράφετε, εξ ου και η μη ικανοποιητική απορροφητικότητα των προγραμμάτων. Υπάρχουν δυσλειτουργίες σε όλα τα επίπεδα, δεν θέλω να τις αποδώσω σε πολιτικές σκοπιμότητες. Όμως, αυτό που μπορεί να κάνει την δράση μας αποτελεσματική, είναι ένα καθαρό και λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο που θα αναγνωρίζει αναβαθμισμένο ρόλο στους δήμους και την απευθείας πρόσβαση τους σε ευρωπαϊκά προγράμματα. 

Όλη η χώρα, αλλά πολύ περισσότερο η Αθήνα που συγκεντρώνει καθημερινά δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους από όλο το λεκανοπέδιο κι όλο τον κόσμο τελικά, ως τουριστικός προορισμός, θεωρείται από τις πιο εχθρικές για τα άτομα με αναπηρία. Κάνετε κάτι γι’ αυτό, πέρα από τις προσχηματικές ράμπες, τους προβληματικούς διαδρόμους των πεζοδρομίων, τις σπάνιες ηχητικές προειδοποιήσεις για συμπολίτες με προβλήματα κινητικότητας, όρασης, ακοής;

Η περιγραφή σας δεν είναι μακριά από την αλήθεια. Θα σας πω μόνο μια περίπτωση. Το πρώτο έργο που υλοποιήσαμε όταν αναλάβαμε δημοτική αρχή, ήταν να εξασφαλίσουμε την προσβασιμότητα για τους μαθητές με κινητικά προβλήματα, στο 2ο Ειδικό Νηπιαγωγείο και το 2ο Ειδικό Δημοτικό στο Παγκράτι. Αποκαταστήσαμε τη λειτουργία του αναβατορίου, το οποίο δεν είχε λειτουργήσει ποτέ και έγιναν οι απαραίτητες παρεμβάσεις ώστε να μην πλημμυρίζει το ασανσέρ, το οποίο χάλαγε όταν έβρεχε.

Για την δημοτική μας αρχή, η προσβασιμότητα δεν είναι ζήτημα «ευαισθησίας», αλλά μέτρο δημοκρατίας και κοινωνικής δικαιοσύνης. Γι’ αυτό και δεν επενδύουμε πόρους σε έργα βιτρίνας, αλλά σε παρεμβάσεις με μόνιμο αποτύπωμα.

Έχουμε ξεκινήσει, και υπολογίζουμε ότι θα είναι έτοιμο στα μέσα του χρόνου, το Σχέδιο Αστικής Προσβασιμότητας (ΣΑΠ) του Δήμου, ενός στρατηγικού εργαλείου που εντοπίζει, αποτυπώνει και ιεραρχεί τις παρεμβάσεις που απαιτούνται ώστε κάθε σημείο της πόλης να είναι πλήρως προσβάσιμο. Μέσα από το Σ.Α.Π., διαμορφώνεται ο οδικός μας χάρτης για ένα ενιαίο και ασφαλές δίκτυο μετακίνησης: από πεζοδρόμια και πλατείες, μέχρι δημόσια κτίρια και υπαίθριους χώρους, δίνοντας έμφαση στα άτομα με αναπηρία, ηλικιωμένους, γονείς με καρότσια, εγκύους και κάθε άτομο με δυσκολίες κινητικότητας.

Επίσης, τον Αύγουστο ολοκληρώσαμε τον διαγωνισμό για μια μεγάλη παρέμβαση, με δικούς μας πόρους, που περιλαμβάνει έργα άρσης της επικινδυνότητας σε οδοστρώματα, πεζοδρόμια και άλλους κοινόχρηστους χώρους.

Παράλληλα, ιδιαίτερο ρόλο έχει το Open Social Net, το ψηφιακό δίκτυο κοινωνικών υπηρεσιών του Δήμου Αθηναίων, που λειτουργεί ως κεντρική πύλη ενημέρωσης και διασύνδεσης των πολιτών με αναπηρία και των οικογενειών τους με τις διαθέσιμες δομές και παροχές.

Μέσα από πρόγραμμα, οι πολίτες μπορούν να εντοπίζουν προσβάσιμες δημοτικές υπηρεσίες και δομές, να ενημερώνονται για προγράμματα υποστήριξης, επιδόματα και κοινωνικές παροχές, αλλά και να καθοδηγούνται βήμα προς βήμα για το πού και πώς μπορούν να απευθυνθούν, χωρίς ταλαιπωρία και γραφειοκρατία.

Η Αθήνα περνά τον ορισμό της στεγαστικής κρίσης, με την ασύλληπτη αύξηση τιμών για ενοίκια και αγορά κατοικιών, την κυριαρχία του Airbnb και τον υπερτουρισμό. Πρόσφατα η Κομισιόν ανακοίνωσε ένα χρηματοδοτικό πακέτο για να απαλυνθεί το πρόβλημα. Πιστεύετε ότι μπορείτε να αξιοποιήσετε κάποιες από τις χρηματοδοτήσεις; Σε τι παρεμβάσεις;

Στην Αθήνα, εκτός από την έλλειψη προσφερόμενης στέγης, καταγράφεται το υψηλότερο ποσοστό κόστους, μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Την προηγούμενη χρονιά, δήμαρχοι από 15 ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και μεγάλες πόλεις συγκροτήσαμε το δίκτυο Mayors for Housing. Υπολογίσαμε ότι, για τις 15 πόλεις της συμμαχίας, οι συνολικές επενδυτικές ανάγκες για οικονομικά προσιτές κατοικίες ανέρχονται σε περίπου 80 δισεκατομμύρια ευρώ. Αυτό, για τις 15 πόλεις, σημαίνει κατασκευή σχεδόν 200.000 νέων οικονομικά προσιτών κατοικιών και ανακαίνιση ενός εκατομμύριου, μέχρι το 2030.

Το σχέδιο που παρουσιάσαμε οι 15 δήμαρχοι, και έχουμε καταθέσει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συνοδεύεται από συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και χρηματοδοτικά εργαλεία.

Η ΕΕ παρουσίασε τον Δεκέμβριο το ευρωπαϊκό σχέδιο οικονομικά προσιτής στέγασης και μέσα στο 2026 θα γίνει η πρώτη Σύνοδος Κορυφής για τη στέγαση. Αυτοί οι μήνες είναι κρίσιμοι καθώς είναι σε εξέλιξη σημαντικές διαβουλεύσεις για την τελική μορφή του σχεδίου. Αναμένουμε να δούμε και ποιος θα είναι ο ρόλος των πόλεων και των περιφερειών, γιατί παρατηρούμε και στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, μια υποχώρηση του ρόλου τους.

Εμείς είμαστε έτοιμοι να αξιοποιήσουμε κάθε δυνατότητα και κάθε ευρώ προς αυτή την κατεύθυνση. Αυτό προϋποθέτει ότι θα διασφαλιστεί η απευθείας πρόσβαση των δήμων στον σχεδιασμό, την υλοποίηση και τα χρηματοδοτικά εργαλεία των προγραμμάτων στέγασης.

Δηλαδή, είστε αποκλεισμένοι από τον σχεδιασμό των προγραμμάτων;

Σήμερα η συμμετοχή μας είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Σχεδιάστηκαν προγράμματα ερήμην μας, που αποδείχθηκαν εν πολλοίς αναποτελεσματικά.

Παρ’ όλα αυτά αξιοποιήσαμε κάθε δυνατότητα, όπως το πρόγραμμα «Κάλυψη», για τη στήριξη ευάλωτων νοικοκυριών και νέων ηλικίας 25–39 ετών που βρίσκονται σε στεγαστική επισφάλεια. Παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες και τα εμπόδια της αγοράς, έχουν στεγαστεί 51 νοικοκυριά.

Όπως επίσης και το πρόγραμμα «Στέγαση και Εργασία για τους αστέγους», που συνδυάζει κατοικία, κάλυψη ενοικίου για έως 24 μήνες, επιδότηση εργασίας, κατάρτιση και ψυχοκοινωνική στήριξη, ώστε η έξοδος από την αστεγία να είναι βιώσιμη και όχι προσωρινή.

Στον τομέα της κοινωνικής στέγασης, ο Δήμος προχωρά στην ανακαίνιση 70 διαμερισμάτων, τα οποία θα διατεθούν με χαμηλό μίσθωμα σε ευάλωτες ομάδες. Μέχρι σήμερα έχουν ενταχθεί 15 ακίνητα.

Εμείς αυτό που λέμε είναι, ότι πλέον βρισκόμαστε στο «και πέντε» σε εθνικό επίπεδο, προκειμένου η στέγη να σταματήσει να αντιμετωπίζεται ως χρηματιστηριακό προϊόν και με μπαλωματικές αναποτελεσματικές παρεμβάσεις, που τελικά πυροδοτούν την αύξηση των τιμών στην αγορά των ακινήτων, χωρίς βεβαίως να λύνουν το πρόβλημα.