Το πρόγραμμα «Ανοιχτή Γειτονιά 15 λεπτών» που υλοποίησε για πρώτη φορά ο Δήμος Αθηναίων το 2025, αποτέλεσε μια προσπάθεια να προσεγγιστούν στην πράξη οι αρχές μιας πόλης όπου οι βασικές ανάγκες και υπηρεσίες βρίσκονται σε απόσταση 15 λεπτών με τα πόδια, το ποδήλατο ή με δημόσια μέσα μεταφοράς από τον τόπο κατοικίας των κατοίκων, μέσα από διεξοδικές διαβουλεύσεις με τους κατοίκους της πόλης.
Ο πυρήνας του προγράμματος είναι η ενίσχυση της βιώσιμης κινητικότητας, της προσβασιμότητας, της ποιότητας ζωής και της καθημερινής λειτουργίας των γειτονιών με έμφαση στη μείωση χρήσης ΙΧ και στην ενίσχυση εναλλακτικών, ήπιων τρόπων μετακίνησης, όπως το περπάτημα και το ποδήλατο.
Πώς ξεκίνησε και πώς λειτουργεί
Η πρωτοβουλία ξεκίνησε επίσημα το καλοκαίρι του 2025 με μια σειρά συμμετοχικών εργαστηρίων σχεδιασμού και διαβουλεύσεων σε όλες τις Δημοτικές Κοινότητες του Δήμου Αθηναίων και είχαν ως στόχο να φέρουν τους κατοίκους στο επίκεντρο της διαδικασίας σχεδιασμού. Το πρώτο εργαστήριο πραγματοποιήθηκε στη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης, όπου δεκάδες πολίτες συμμετείχαν ενεργά, κατέθεσαν προτάσεις και σχολίασαν πάνω σε χάρτες για να εντοπιστούν οι κεντρικοί άξονες μετακίνησης και τα σημεία ζωής στην 6η Δημοτική Κοινότητα.
Ακολούθησαν οι διαβουλεύσεις στη 2η Δημοτική Κοινότητα (Λέσχη Φιλίας Νέου Κόσμου), στην 3η Δημοτική Κοινότητα (Σεράφειο), στην 5η Δημοτική Κοινότητα (Πολιτιστικό Κέντρο Γκράβας), στην 1η Δημοτική Κοινότητα (1ο Πρότυπο Γυμνάσιο Αθηνών) και στην 7η Δημοτική Κοινότητα (Αίθουσα Εκδηλώσεων 7ης ΔΚ).
Οι συμμετοχικές δράσεις βασίστηκαν στη χρήση ψηφιακών εργαλείων χαρτογράφησης και διαδραστικών ερωτηματολογίων, ώστε οι κάτοικοι να μπορούν να αναδείξουν ποιες είναι οι καθημερινές διαδρομές τους, ποια σημεία θεωρούν σημαντικά και τι αλλαγές θα βελτίωναν την πρόσβαση και την ποιότητα ζωής στις δικές τους γειτονιές.
Στα πλαίσια αυτών των εργαστηρίων οι συμμετέχοντες ανέδειξαν ανάγκες για ήπιες, ασφαλείς και προσβάσιμες διαδρομές, εντοπίζοντας ποιες οδοί, πλατείες και δημόσιοι χώροι μπορούν να αναβαθμιστούν ώστε να συνδέονται καλύτερα με σχολεία, χώρους υγείας, πάρκα, δημόσιες υπηρεσίες όπως ΚΕΠ και πολιτιστικά σημεία.
Συμμετοχικότητα και ευρεία απήχηση
Το πρόγραμμα χαρακτηρίστηκε από υψηλή συμμετοχικότητα: όχι μόνο μέσα από τη φυσική παρουσία των κατοίκων στα εργαστήρια, αλλά και μέσω της διαδικτυακής πλατφόρμας συμμετοχής, η οποία παρέμεινε ανοικτή ώστε να μπορούν να καταθέσουν απόψεις όσοι δεν κατάφεραν να παρευρεθούν στα επίσημα εργαστήρια.
Η Αντιδημαρχία Αστικής Αναζωογόνησης & Ανθεκτικότητας, συνεργάστηκε με την ομάδα CommonSpace (συνεργατική – διεπιστημονική ομάδα σχεδιασμού), η οποία έχει δομήσει ειδική μεθοδολογία σχετική με το Συμμετοχικό Σχεδιασμό του δημόσιου χώρου, υλοποίησε το έργο και ενίσχυσε τη δομή των εργαστηρίων, προσφέροντας τεχνική υποστήριξη στους συμμετέχοντες για να μεταφέρουν τις ανάγκες τους σε πρακτικές προτάσεις και σε χάρτες σχεδιασμού.
Τι μένει να γίνει — και ποιοι είναι οι στόχοι από εδώ και πέρα
Η μέχρι τώρα φάση του εγχειρήματος ολοκληρώνει τον συμμετοχικό σχεδιασμό και τη χαρτογράφηση των αναγκών, προσφέροντας στον Δήμο μια προτεραιοποιημένη βάση επιλογών και διαδρομών που μπορούν να υλοποιηθούν σε μελλοντικά έργα αναβάθμισης του δημόσιου χώρου.
Στην παρούσα φάση, προχωρά η ανάλυση και ταξινόμηση των δεδομένων από τα εργαστήρια και την πλατφόρμα συμμετοχής, ο καθορισμό ζωνών παρέμβασης προτεραιότητας και η προώθηση κυκλοφοριακών και πολεοδομικών παρεμβάσεων που θα ενισχύσουν την προσβασιμότητα και τις ήπιες μορφές μετακίνησης στην πόλη.
